Türkiye genelinde yüz binlerce vatandaşı yakından ilgilendiren Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinde, yargıdan emsal niteliğinde, tarihi bir karar çıktı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (YHGK), yıllardır hak kaybına uğrayan tarım emekçileri ve çiftçiler için adeta bir dönüm noktası oluşturacak karara imza attı. 8 Eylül 1999 ve öncesinde sattığı üründen prim kesintisi (tevkifat) yapılan ancak bu parası SGK kasasına yatırılmayan vatandaşlar, artık sadece ellerindeki o makbuzla EYT’li olabilecek ve yaş şartı aranmaksızın emeklilik hakkı kazanabilecek.
Her Şey 1994 Yılındaki Bir Pamuk Satışıyla Başladı
Milyonlarca kişiye umut olan bu büyük hukuki mücadelenin temeli 1994 yılına uzanıyor. Dönemin mevzuatına göre özel bir şirkete 3.500 kilo pamuk satan bir çiftçinin ürün bedelinden, Sosyal Sigortalar Kurumu adına prim kesintisi (tevkifat) yapıldı. Aradan geçen yılların ardından çiftçi, elindeki bu kesinti makbuzuna dayanarak sigorta başlangıcının 1994 yılına çekilmesini talep etti. Eğer bu talebi kabul edilirse doğrudan EYT kapsamına girecek ve yaş beklemeden emekli olacaktı; aksi takdirde ise 60 yaşını beklemek zorunda kalacaktı.
Mahkemeler Arası Hukuk Savaşı
Çiftçinin açtığı hizmet tespiti davasında İlk Derece Mahkemesi, sosyal güvenlik hakkının anayasal bir hak olduğunu ve vazgeçilemeyeceğini belirterek çiftçiyi haklı buldu. Mahkeme, “Üründen kesinti yapılmışsa, vatandaşın sigortalı olma iradesi nettir” diyerek sigorta başlangıcını 1994 olarak tescil etti.
Ancak SGK bu karara itiraz ederek davayı İstinaf Mahkemesi’ne taşıdı. Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) ise şaşırtıcı bir kararla yerel mahkemenin hükmünü bozdu. İstinafın gerekçesi, “Şirket kesintiyi yapmış ancak parayı SGK’ya aktarmamış. Para kuruma gelmediyse geçmişe dönük hizmet tespiti yapılamaz” şeklindeydi. Yani aracı şirketin hatası veya ihmali, doğrudan çiftçiye fatura edilmişti.
Yargıtay Son Noktayı Koydu: “Vatandaş Müfettiş Değildir!”
Hukuk mücadelesi en üst merci olan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na kadar taşındı. Kurul, tüm ezberleri bozan ve sosyal devlet ilkesine vurgu yapan muazzam bir kararla Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararını bozdu. Yargıtay’ın gerekçeli kararında şu tarihi başlıklar öne çıktı:
- Takip Sorumluluğu Vatandaşta Değil: Ürün bedelinden yapılan prim kesintisinin SGK kasasına yatıp yatmadığını denetleme mükellefiyeti çiftçiye yüklenemez. Vatandaş müfettiş değildir.
- SGK Kendi Görevini Yapmalı: Kanun, SGK’ya kesinti yapan şirketleri teftiş etme ve o paraları zorla tahsil etme yetkisini zaten vermiştir. Kurum, kendi denetim eksikliğinin cezasını vatandaşa kesemez.
- İrade Beyanı Esastır: Vatandaş, ürününü satarken priminin kesilmesine rıza gösterdiği an sosyal güvenlik sistemine dahil olma iradesini koymuştur. Bu dakikadan sonra tescili yapmak SGK’nın sorumluluğundadır.
Bu Karar Kimleri Kapsıyor, Nasıl Başvurulacak?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bu bağlayıcı kararı, özellikle kırsal bölgedeki tarım üreticileri ve geçmişte çiftçilik yapmış yüz binlerce kişi için yeni bir emeklilik kapısı açtı.
08.09.1999 tarihi ve öncesinde sattığı herhangi bir tarım ürünü (tütün, pamuk, pancar, hububat vb.) üzerinden prim kesintisi yapıldığını gösteren resmi bir makbuz, fatura veya belgeye sahip olan vatandaşlar, bu tevkifat belgesiyle birlikte yargı yoluna başvurarak sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekebilecekler. Bu sayede, yaş şartına takılmadan, doğrudan EYT’li olarak erken emeklilik hakkına kavuşabilecekler.
Sosyal güvenlik uzmanları, ellerinde bu tarz eski makbuzları saklayan vatandaşların vakit kaybetmeden dosyalarını inceletmesi ve yasal süreci başlatması gerektiğinin altını çiziyor.
